Population Bomb: The Asia’s Nightmare

With approximately 4 billion people, Asia is the world’s largest and most populous continent, it hosts 60% of the world’s current human population.[i] Rapid population growth makes the population density in continent that consist 41 countries is about 89/km2, eight times higher than the world average![ii] This population increase very fast day to day, it has became like a time bomb to Asian country. According to United Nation, the overall Asian population increased to rise to 3.6 billion and by 2025 to 4.5 billion and the biggest population increase in Asia over the next decade–more than 220 million–will be in India and its immediate neighbors[iii] that means Asia will have 4.5 billion people to feed by 2025.High birth rate in most of the Asia’s countries was t he major cause of this scenario. Most countries of South and West Asia, such as Pakistan, Bangladesh, Nepal, and Burma, have annual birthrates of 45/1000, and it is these countries that can least afford such population growth. This population explosion has become a very bad dream to Asia future.


According to Lester r brown in state of world, a report by world watch institute, Increase in human population will lower the quality of life especially in developing countries[v]. More importantly, increase in human population will put a big pressure on natural resources and ecosystem balance. Asian Environment Outlook 2001 state four aspects of population impact the environment[vi]: (i) resource demands directly resulting from increased population; (ii) changes in labor productivity and consumption patterns resulting from demographic shifts (age distribution); (iii) population migration patterns; and (iv) population densities that exceed local capacities to manage environmental effects.[vii]. Over the past four decades, rapid population growth in Asian countries leads to very serious environmental problem. In order to become develop country there was an implied taxes need to be pay by Asian’s countries  example China, one of the largest world economic power now, has the world’ most polluted cities, such environmental problem cost china up to  $ 35.9 billion which is  approximately 10% of it GDP. Some of major environmental problems facing by Asian country now according to Asia development report 2009 are land degradation, biodiversity loss, clean water crisis, air and water pollution, and urban access

TABLE 1: Cost of Environmental Degradation[viii]

country damage annual cost($B) % GDP
China lands 13.92-26.6 3.8-7.3
urban pollution 6.3-9.3 1.7-2.5
Indonesia Jakarta’s air 2.2 2.0
Philippines air ,water, health, 0.3-0.4 0.8-1.0
Thailand air , health 1.6 2.0


Pressure on land in Asia region is most severe as compared to the others region is most severe as compared to the others region, countries in the region have lost 70 to 90 percent of their original wildlife habitat to agriculture, infrastructure development, and land deforestation .the most severe losses have been in Bangladesh, India, Indonesia, Philippines Sri Lanka and Vietnam which lead to loss of biodiversity in Asia, one of the richest biological regions of the world. The WWF’s Living Planet Index, , which measures components for forest, freshwater and marine ecosystems, shows continuous decline in Asia’s biodiversity, with a total loss of 30 per cent since 1970 (WWF 1999)[ix].Malaysia have loss approximately 58.4 percent of it forest cover due to rapid development especially during 1960-1990. Most of the forest has been clear for timber production and land use for oil palm and rubber plantation[x] due to that, Malaysia facing extinction of its wild life. From 27 from 286 mammals species are categories as endangered[xi].


Over the past four decade, Asia enjoys luxurious of natural resources and very productive land for agriculture activity to fulfill food demand, unfortunately is over now! Asian food security is threatened by deforestation and desertification; more than a third of the arable land in Asia is at risk. According to United Nations Environmental Program (UNEP) there are 350 million ha of degraded land in India, Pakistan and People’s Republic of China. Most of which are grassland. In china 18% of main land became dessert by 2005.[xiii] About 1320 million people or 39 percent of Asia’s population, live in areas prone to drought and desertification. The primary reasons for desertification are overgrazing, over-cultivation, increased fire frequency, water impoundment, deforestation, over drafting of groundwater, increased soil salinity, and global climate change.[xiv] Most of agriculture activity in Asia is doing in small scale by poor farmer with improper irrigation and fertilization practice, resulting in increased salinity and toxic soil.


Based on united nations research, one of six people in the world  dint not have change to access enough clean water and this number will increase to one of four people 1n 2005.[xvi]A report from world water assessment state that, in 2020 water supply for every world population will decline as much as one third compared now.  Asia’s countries cannot run from the reality that we are facing more terrible water scarcity crisis from now on. Asia region has only 30 % of global water supply but need to support 60 % of world’s population. When population and water distribution are not correspond often leaving highly population region with little access to water resulting. This makes Asia as a water deficient continent with only 3920 cubic meter per person- less than any continent besides Antarctica.[xvii] In spite of that, the way most of Asia’s countries manage the water supply make problem worse. Most of south east Asia countries located in tropical region with very high rate of precipitation every year, about 2000 mm 3 per annum .they are not supposedly have a water scarcity problem, but scenario which occurred are otherwise, in 1997, 13 million Filipinos lack of water sources and 15% of household do not have access to clean water resulting in 6000 die because of diarrhea[xviii]. Improper disposal of solid and liquid waste pollute the water sources in Philippines.

In Malaysia from 120 rivers only 32 are categories as clean, 75 categories as polluted and 13 are categories as highly polluted. Water quality in most of Asia’s countries has been steadily fouled by sewage, industrial effluent, urban and agricultural runoff, and saline intrusion. Levels of suspended solids in the region’s rivers almost quadrupled since the late 1970s (ADB 1997), and rivers typically contain four times the world average and 20 times the Organization for Economic Cooperation and Development (OECD)-recommended levels of suspended

Table 3: Selected River Water Quality In Malaysia (1995 And 1999)[xix]








Highly Polluted















Number of river






Another problem facing by Asia’s country is urban excess, industrial and economy development has lead to development of big city in Asia’s countries. Economy opportunity at city encouraged mass migration of labor from rural to urban area resulting in increasing of urban population. This trend has become worse now.  Asia’s urban profile increased from 27% (0.7B people) in 1980 to 38% (1.4B) in 2000 and will rise to 50% (2.3B) in 2020[xx]

Among the fastest growing urban areas in Asia are the cities in South Asia including Dhaka, Karachi, Calcuta , and Mumbai. The increase of population makes cities in Asia countries among those densest in the world. The shift from rural to urban Asia will aggravating urban crowding and increasing the risk of social and political conflict. The speed of population growth in urban areas has outpaced the development of infrastructure and of responsive urban governance in many large cities. More importantly it put very high pressure on urban enviroment.urban expansion lead to increased of urban waste, water and air pollution and also heat island. In Malaysia, most of the river in urban area like Penang, Kuala Lumpur,Klang and Johor Baru are catogerise as dead river due to very highly polluted. Most of asia’s country have poor city planning that make enviromental problem become worse. In cambodia ,poor drainage system in Phnom penh resulting in very horrible flash  flood[xxii]


The climate change, global warming, ozone depletion and population explosion give us indication that we need to change our development pattern or we will faces the natural law, when carrying capacity has gone over, the entire population will collapse, the present way we utilize our must be change or we will face with risk of resources extinction and at that time there was nothing can be done. The question is how? Everyone must agree that economic development for Asia’s countries can’t be denied. They have their own right to develop their country and use the resources but in the other hand we realized that we have critical time enough to begin protect our environment for the whole world’s sake.

In 1992 leaders at the earth summit built upon the framework of Brundland Report to create agreement and conventions on critical issue such as climate change desertification and deforestation. In the report, “Our Common Future” they suggested a new concept of development called Sustainable development, development that meet the needs of the present without compromising the ability of future generations to meet their own needs. This concept integrates between environment, society and economic development. The sustainable development is a new hope to resolve the conflict between economic development and environmental aspect.


Asian development bank have emphasis a sets of opportunities for shifting toward a pathway of sustainable development in Asia that is

  1.           i.            Adoption of proven policy alternatives
  2.         ii.            Development investment opportunities
  3.       iii.            New urban-industrial investment opportunities
  4.       iv.            Development and deployment of new technologies
  5.         v.            Advances in energy use and supply
  6.       vi.            Strengthening of the societal drivers of improved environmental performance.

However, this opportunity maybe look nice only on paper but not in the real world. Sustainable development is easy to say than do. The reality in Asia, most of the countries in the region are developing countries and for them economic development are t first. They believe develop first, clean later, for them why they cannot do the same thing the western countries do to develop their countries during the industrial revolution. For  people in poor country which possess  income only 1$ per day, what most importantly for them is what animal will they eat for dinner compare to what animal need to be consider as threatened.


Population expansion in Asia was one unchecked matter; if new development approach has not been taken certainly we will face with unimaginable terrible future. Sustainable development approach is the best approach we have today, nevertheless, the main key would ensuring this approach will  success  is  political will and public awareness, without this sustainable development will remains as idealistic policies.

[ii] Gupte p: Can Asia’s Population be defused? 1983 ASIA Sep-Oct;6(3):16-23, 43.

[iii] John MacKinnon:Status of Biodiversity in Asia

[iv] Asia Environment Outlook 2001- Highlights, Asian Development Bank

[v] Lester R. Brown, State Of The World 1984 ,World Watch Institute\

[vi] Asian Environmental Outlook 2001 Highlights, Asian Development Bank

[viii] unpan1.un.org/intradoc/groups/public/…/apcity/unpan010365.pdf

[ix] John MacKinnon:Status of Biodiversity in Asia

[x] Krisis Alam Sekitar Malaysia, Sahabat Alam Malaysia

[xi]  John MacKinnon:Status of Biodiversity in Asia

[xii] John MacKinnon:Status of Biodiversity in Asia

[xiii]  Moyu Nemoto :  A Foutain,  Shizuku, Water  Magazine Bridging  Across Asia

[xv] World resources institute, world resources 1998-99(www.igc.org/wri-98-99/soiloss.htm)

[xvi] Era Hijau ,Keluaran 1-2008  Jabatan Alam Sekitar  Malaysia

[xvii] Shiyang Shoa,Water Geopolitics Of Asia, Shizuku, Water  Magazine Bridging  Across Asia

[xviii] Eunice Irin Cacation; Seeking A Healty Water Life, Foutain, Shizuku, Water  Magazine Bridging  Across Asia

[xix] Haliza Abdul Rahman, Suatu Tinjauan Terhadap Isu Pencemaran Sungai Di Malaysia, 8-9 September 2007, dibentangkan di Persidangan Geografi 2007, anjuran UPS

[xx] unpan1.un.org/intradoc/groups/public/…/apcity/unpan010365.pdf

[xxi] unpan1.un.org/intradoc/groups/public/…/apcity/unpan010365.pdf

[xxii] Sopha Ratna; Ashadow Behind The City Shizuku, Water  Magazine Bridging  Across Asia


Pengurusan  Sumber Air di Malaysia

Realiti,Cabaran Dan Harapan

Selama berpuluhan tahun  Malaysia dilimpahi dengan kekayaan sumber air yang tidak terhingga.di saat negara-negara di benua afrika berdepan dengan kekurangan air yang cukup serius ,rakyat Malaysia hidup dalam keadaan yang cukup selesa menikmati kurniaan tuhan tidak ternilai harganya ini,sehinggalah  krisis air 1998 melanda, apabila isi padu air dibeberapa buah  empangan terbesar negara menyusut pada tahap terendah disebabkan cuaca panas dan kemarau bahana el nino ketika itu[i].maka berduyun-duyunlah rakyat Malaysia beratur setiap hari menanti lori air menjelma dengan tong-tong air penuh ditangan,maka ramailah jua  pihak yang melatah, tidak mungkin bagi negara yang terletak dalam garisan khatulistiwa, menerima purata hujan tahunan antara 2500mm hingga 3000mm[ii] .mempunyai lebih daripada 150 buah lembagan sungai[iii] boleh terjerumus ke kancah kekurangan air. Maka lebih ramai lagi yang menunding jari menyalahkan antara satu sama lain.kredibiliti pengurusan air di Malaysia mula untuk dipersoalkan, orang yang selama ini Cuma mengerti untuk dapatkan air pulaslah kepala paip di rumah maka keluarlah mencurah air mula tertanya-tanya  bagaimanakah air diuruskan. Dari pak menteri sehinggalah pak mat peniaga kedai makan tercari-cari siapakah yang menguruskan sumber air di negara kita.

Sumber Air Negara

“Sumber alam yang ada di dunia ini cukup untuk memenuhi keperluan semua manusia yang ada tetapi tidak cukup untuk memenuhi ketamakan seorang manusia”


Menurut kajian sumber air negara 1982,setiap tahun musim monsun menepukan landskap negara  dengan lebih 990 billion padu meterpadu (m3) air hujan. Daripada   jumlah tersebut 57% wujud sebagai larian permukaan iaitu sebanyak 566 billion m3,36 % atau  360 billion m3 dikembalikan ke atmosfera oleh penyejatan dan traspirasi manakala yang selebihnya  6.5% atau 64 million m3 kekal dalam bentuk air bawah tanah[iv]. Memandangkan air yang dikitar semula ke atmosfera tidak digunakan maka, hanya larian permukaan dan air bawah tanah yang menyumbang kepada bekalan air negara iaitu sebanyak 630 billion m3, walaupun begitu bukan semua air ini boleh digunakan untuk keperluan air negara. Hanya 10%  ( 56 billion m3) daripada 566 billion m3 larian permukaan boleh disalurkan di ke kawasan simpanan atau  di gunakan terus.jika ditambah jumlah ini dengan jumlah air bawah tanah ermakna sumber air yang boleh diperbaharui ialah 120 billion m3 air setahun[v]

Penggunaaan Air Di Malaysia

Pada tahun 1980, rakyat Malaysia menggunakan sehingga 8.70 billion m3 air untuk kegunaan pengairan , industri dan domestik, angka ini meningkat kepada 11.6 billiom m3 pada tahun 1990, pada tahun 1995 jumlah air yang digunakan oleh rakyat Malaysia ialah

13.5 billion meter padu .daripada jumlah ini 72%  digunakan untuk mengairi kawasan pertanian terutamanya kawasan pertanian padi melalui skim pengairan  tanah sawah oleh lembaga kemajuan tanah sepeti MADA,KEDA, KEMUBU dan sebagainya. Manakala 15% digunakan untuk keperluan industri manakala 13% lagi digunakan untuk keperluan domestik.[vi]Secara puratanya rakyat Malaysia menggunakan kira-kira Malaysia menggunakan kira-kira 310 liter air sehari . Jumlah ini melebihi 146 liter berbanding piawaian yang ditetapkan oleh pertubuhan bangsa-bangsa bersatu (PBB) iaitu sebanyak 165 liter sehari.[vii]Permintaan terhadap penggunaan air di Malaysia semakin bertambah dari  tahun ke tahun  seiring peningkatan populasi penduduk Malaysia serta kepesatan pembangunan industri negara. dalam sektor industri dan domestik permintaan terhadap sumber air negara meningkat dua kali ganda daripada 1980-an kepada 1990-an.[viii]

Dari Puncak Bukit Ke Kepala Paip


Apabila terjadinya krisis air negara pada 1998, rakyat yang selama ini sudah terlalu selesa menggunakan sumber air negara tiba-tiba tersentak, masing masing mula mempersoalkan mengapa perkara ini terjadi, persoalan yang tidak pernah mahu diambil tahu sebelum ini tiba-tiba meniti dibibir setiap penduduk yang berbaris menanti loria air akan sampai. Siapakah yang bertanggungjawab menguruskan air negara?bagaimanakah sumber air negara diuruskan dari puncak bukit sehinggalah ke kepala paip?Air hujan yang turun akan mengalir ke dalam sungai, tasik ,, paya dan lain-lain lagi. air dari sungai ini pula akan ditakung di sebuah kawasan takungan buatan atau empangan. menurut statistik yang dikeluarkan jabatan bekalan air, kementerian tenaga , air dan teknologi hijau. Terdapat 53 buah empangan yang beroperasi untuk bekalan air di seluruh negara,




Empangan untuk bekalan air sahaja



Empangan BekalanAir & Pengairan



Empangan BekalanAir & KawalanBanjir



Empangan Pengairan, KawalanBanjir& Bekalan Air






Daripada empangan , air akan disalurkan pula ke loji-loji rawatan air untuk dirawat sebelum disalurkan ke sistem agihan air yang akan mengagihkan air kekawasan kediaman, industri dan sebagainya.

Pengurusan Air

 tidak jauh berbeza dengan kebanyakan isu alam sekitar dimalaysia, pengurusan air dimalaysia tidak mempunyai sistem yang seragam antara satu negeri dengan negeri yang lain malahan juga sistem pengurusan air dimalaysia lebih kompleks disebabkan wujudnya dasar penswastaan serta penglibatan begitu ramai “stake holder dalam isu pengurusan air di Malaysia. Di Malaysia, secara umumnya bidang kuasa air terletak dalam bidang kuasa negeri, setiap negeri mempunyai pengurusan air yang tersendiri.    Dalam satu sidang khas Parlimen pada pertengahan 2005, Parlimen Malaysia meluluskan pindaan bagi Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan yang memindahkan perkara-perkara berkaitan dengan bekalan dan perkhidmatan air daripada Senarai Negeri kepada Senarai Bersama (kecuali Sabah dan Sarawak). Pindaan diwartakan pada 10 Februari 2005 dan ia dikuatkuasakan pada 21 Mac 2005.  Dengan pindaan itu, Kerajaan Persekutuan akan mengawal selia industri perkhidmatan air dari segi pelesenan dan kawal selia operator perkhidmatan. Kerajaan Negeri mengekalkan kuasanya terhadap sumber air, kawasan tadahan air dan lembangan sungai.Pada Pertengahan 2006, Parlimen Malaysia meluluskan dua undang-undang yang mengubah cara Malaysia menguruskan perkhidmatan air iaitu Akta Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara iaitu Akta 654 atau Akta SPAN dan Akta Industri Perkhidmatan Air iaitu Akta 655. Akta 654 menggariskan peranan, fungsi dan bidang tugas SPAN manakala Akta 655 memperuntukkan kawal selia meliputi ekonomi, teknikal dan sosial serta perlindungan hak pengguna. [ix]Selain daripada itu sistem bekalan air di Malaysia turut melibatkan pelbagai jabatan .sistem tadahan air  dan punca air diletakan di bawah pengurusan kerajaan negeri yang turut melibatkan jabatan perhutanan serta  hutan simpan kerana kebanyakan kawasan tadahan air berada dalam kawasan hutan simpan setelah air mengalir ke empangan ini diuruskan pula oleh agensi yang berbeza bergantung pada jenis empangan.Empangan untuk Penebatan banjir dan pengairan di bawah Jabatan Pengairan dan Saliran (JPS), apabila ke loji rawatan air pula, air akan diuruskan oleh lembaga air negeri,atau jabatan kerja raya atau syarikat air yang dilantik oleh kerajaan negeri dan apabila air mengalir kepaip ia akan berada di dalam industri perkhidmtan air negara di bawah kelolaan Suruhanjaya Perkhidmatan Air Negara SPAN, turut terlibat secara langsung dalam sistem pengurusan air negara ialah Jabatan Alam Sekitar yang mengawal  kualiti air sungai ,Kualiti air minuman pula dikawal di bawah Kementerian Kesihatan.


 Pencemaran sungai di Malaysia  bukanlah satu perkara baru dalam senario isu alam sekitar dimalaysia, selama bertahun-tahun kita bergelumang dengan isu yang semakin klise dan menghampakan kita semua. Keghairahan Malaysia mengejar pembangunan dan tingkat ekonomi negara maju sehingga kita mengorbankan anugerah alam yang tiada ternilai harganya Kualiti air sungai-sungai di Malaysia semakin terancam dengan pencemaran. Pada umumnya, setiap sungai di negaraini dikategorikan kepada lima kelas iaitu;

        i.            Kelas 1- airnya boleh terus diminum tanpa rawatan

      ii.            Kelas 2 – airnya memerlukan rawatan biasa

    iii.            Kelas 3 – air nampak bersih, tidak berbau, tetapi kualitinya tercemar dan orang ramai tidak boleh berenang tetapi boleh berkelah di tebing

    iv.            Kelas 4 – tercemar*

      v.            Kelas 5 – hampir mati*

*Bagi Kelas 4 dan 5, keadaan air antara lain berbau busuk dan berwarna hitam.

Senario semasa di Malaysia menunjukkan, bilangan sungai yang berada dalam kategori Kelas 1 dan Kelas 2 semakin berkurangan tetapi yang dikategorikan dalam Kelas 4 dan Kelas 5 semakin meningkat. Perkembangan ini memang dijangka selaras dengan pembangunan pesat yang dialami oleh negara selain mentaliti masyarakat yang masih rendah dalam usaha memelihara dan memulihara alam sekitar. Pada tahun 1976, analisis awal data kualiti air sungai menunjukkan terdapat 42 batang sungai yang teruk tercemar, 16 sederhana tercemar sementara 7 lagi berpotensi untuk tercemar. Antara sungai yang teruk tercemar ialah Sungai Kelang, Sungai Juru,Sungai Skudai dan Sungai Melaka.

Laporan Kualiti Alam Sekeliling 1997 dan Jabatan Alam Sekitar menunjukkan bilangan sungai yang dikategorikan sebagai ‘bersih’ telah berkurangan sebanyak 43 peratus dari tahun 1996 ke 1997. Dalam tempoh yang sama, bilangan sungai yang tercemar pula telah bertambah sebanyak hampir sekali ganda daripada 13 batangpada 1996 kepada 25 batang pada 1997.Rentetan daripada itu, Kementerian Sumber Asli dan Alam Sekitar telah memperuntukkan bajet berjumlah RM250 juta untuk membiayai projek pembersihan dan pengindahan sungai dalam Rancangan Malaysia Ke-8. Sebagai contoh, di Selangor sahaja, daripada 26 sungai utama yang menjadi sumber air kepada penduduk Lembah Klang, hanya lapan sahaja yang dikategorikan bersih manakala tujuh buah sungai dikategorikan mati dan selebihnya dikelaskan sederhana tercemar.

Pada tahun 2007 pula, Sebanyak 16 batang sungai di negara ini dikategorikan sebagai tercemar dan ‘hampir mati’. Lokasi kebanyakan sungai tersebut sungai tersebut berada di Pulau Pinang, Kuala Lumpur, Selangor dan Johor. Kos bagi memulihkan setiap batang sungai tersebut dianggar memerlukan kos antara RM100 juta hingga RM400juta bergantung kepada panjang sungai tersebut, bentuk pencemarannya dan aspek pemulihan yang hendak dijalankan (Utusan Malaysia, 4 Februari 2007) .[x]

Kualiti Air Sungai Di Malaysia











Amat Tercemar










Sedikit Tercemar






























Sumber JAS 1998;Jabatan Perangkaan / Prof Sham Sani (Ed) 1998; JAS 2003

Dasar air kebangsaan

Industri perkhidmatan air negara sudah pun bermula seawal kedatangan british ketanah Melayu, apabila british memulakan sistem perpaipan dari empangan ayer hitam ke bandar di Pulau Pinang ketika itu, seiring dengan itu industri air negara berkembang pesat sehingga kini.memandangkan permintaan air semakin meningkat , tekanan pembangunan yang berterusan s, konflik corak penggunaan dan kemerosotan kualiti air ,pengurusan sumber air negara memerlukan perubahan yang besar . walaupun sudah sekian lama kita menggunakan sumber ini tanpa sebarang perancangan yang rapi serta tersusun masih belum sebarang dasar air yang khusus  seperti mana dasar –dasar negara yang lain seperti dasar kepelbagaian biologi kebangsaan 2005 atau dasar kebudayaaan nasional dalam memastikan pengurusan air yang lebih efisien.

Kesedaran Awam Dan Kehendak Politik( political will), Satu Kesimpulan

 Perdebatan tentang isu pengurusan air,kerenah birokrasi yang membelenggu, percanggahan bidang kuasa antara badan kerajaan, sikap masyarakat yang mencemarkan sungai , krisis air dan penyebabnya seakan-akan sudah lali ditelinga kita. Isu ini seakan –akan tidak akan menemui jalan penyelesaian, selagi mana tidak wujud kesedaran masyarakat tentang betapa bernilainya sumber air yang kita miliki dan betapa ia mampu untuk hilang dalam sekelip mata lantaran kedangkalan dan kesombongon manusia dan selagi mana kehendak dan kesungguhan setiap daripada kita untuk megangkat pengurusan air yang lebih lestari tidak ada , percayala  h kita akan merasai kemelut krisis air yang tiada belas kasihanya.


[i] Haliza Abdul Rahman, Suatu Tinjauan Terhadap Isu Pencemaran Sungai Di Malaysia, 8-9 September 2007, dibentangkan di Persidangan Geografi 2007, anjuran UPSI.

[ii] Haliza Abdul Rahman, Suatu Tinjauan Terhadap Isu Pencemaran Sungai Di Malaysia, 8-9 September 2007, dibentangkan di Persidangan Geografi 2007, anjuran UPSI.

[iii] Krisis alam sekitar Malaysia, sahabat alam malaysia

[iv] Krisis alam sekitar Malaysia, sahabat alam malaysia

[v] Krisis alam sekitar Malaysia, sahabat alam malaysia

[vi] Krisis alam sekitar Malaysia, sahabata alam malaysia

[viii] Krisis alam sekitar Malaysia, sahabata alam malaysia

[x] Haliza Abdul Rahman, Suatu Tinjauan Terhadap Isu Pencemaran Sungai Di Malaysia, 8-9 September

2007, dibentangkan di Persidangan Geografi 2007, anjuran UPSI.


Tinggalkan Jawapan

Masukkan butiran anda dibawah atau klik ikon untuk log masuk akaun:

WordPress.com Logo

Anda sedang menulis komen melalui akaun WordPress.com anda. Log Out /  Tukar )

Google+ photo

Anda sedang menulis komen melalui akaun Google+ anda. Log Out /  Tukar )

Twitter picture

Anda sedang menulis komen melalui akaun Twitter anda. Log Out /  Tukar )

Facebook photo

Anda sedang menulis komen melalui akaun Facebook anda. Log Out /  Tukar )


Connecting to %s